Η ελαιοκυττάρωση στα εσπεριδοειδή δεν είναι ασθένεια. Οι ελαιοφόροι αδένες της φλούδας σπάνε, το αιθέριο έλαιο φτάνει στα γειτονικά κύτταρα και τα νεκρώνει. Έτσι η ζημιά μένει στον φλοιό — η εμπορική αξία όμως πέφτει αμέσως.
Το πρόβλημα φτάνει στην κορύφωσή του ακριβώς τώρα, στην αρχή της συγκομιδής. Παρακάτω, συγκεκριμένα, δείχνουμε τι σπάει τους αδένες, πώς αναγνωρίζουμε τη ζημιά και τι κάνουμε πριν μπει το συνεργείο στο χωράφι.
Τι ακριβώς είναι η ελαιοκυττάρωση
Πρώτα απ’ όλα, μιλάμε για φυσιολογική διαταραχή του φλοιού — μη παρασιτική πάθηση. Διεθνώς τη συναντάμε ως oleocellosis, oil spotting ή green spot. Χτυπά κυρίως τα μανταρίνια, και ιδιαίτερα τις κλημεντίνες· στα πορτοκάλια αντίθετα τη βλέπουμε λιγότερο.
Ο μηχανισμός είναι απλός και καθαρά μηχανικός. Συγκεκριμένα, το εξωκάρπιο — η φλούδα, το flavedo — φιλοξενεί τους ελαιοφόρους αδένες. Όταν αυτοί σπάνε, ελευθερώνουν αιθέρια έλαια, και τα έλαια καταστρέφουν τα κύτταρα γύρω τους. Συνεπώς η αλλοίωση που βλέπουμε στον καρπό ξεκινά από το ίδιο του το έλαιο, όχι από κάποιο παθογόνο.
| Το συμπέρασμα: επειδή κανένα παθογόνο δεν παίζει ρόλο, όλη η λογική της αντιμετώπισης είναι προληπτική. Ό,τι κερδίζουμε, το κερδίζουμε πριν σπάσει ο αδένας. |
Πώς δείχνουν τα συμπτώματα
Αρχικά βλέπουμε ακανόνιστες λαδιές ή ελαφρώς βυθισμένες κηλίδες γύρω από τους αδένες. Στη συνέχεια σκουραίνουν στην επιφάνεια του καρπού. Το χρώμα τους όμως αλλάζει ανάλογα με το στάδιο του καρπού.
| Στάδιο καρπού | Πώς δείχνει η κηλίδα |
| Πράσινος καρπός | Οι κηλίδες παραμένουν πράσινες και ξεχωρίζουν δύσκολα με την πρώτη ματιά. |
| Ώριμος καρπός | Οι κηλίδες παίρνουν κίτρινο έως σκούρο καφετί χρώμα, λόγω της επιφανειακής νέκρωσης των κυττάρων. |
Η ένταση της ζημιάς δεν είναι ίδια σε κάθε καρπό. Συγκεκριμένα, την καθορίζει η πυκνότητα και η θέση των αδένων μέσα στη φλούδα. Γι’ αυτό δύο καρποί από το ίδιο δέντρο, με τον ίδιο χειρισμό, δείχνουν διαφορετική εικόνα.
| Προσέξτε τον χρόνο εμφάνισης: τα συμπτώματα συνεχίζουν να βγαίνουν κατά μήκος της γραμμής συσκευασίας. Δηλαδή η ζημιά γίνεται ορατή αφού ο καρπός έχει ήδη φύγει από το χωράφι, και τότε πλέον κανείς δεν τη σταματά. |
Επιπλέον, το πρόβλημα χτυπά συνήθως νωρίς στην περίοδο συγκομιδής. Τότε, ειδικότερα, οι καρποί είναι τρυφεροί, δεν έχουν χάσει ακόμη υγρασία και ο φλοιός τους παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητος. Έτσι, τελικά, τα πρώτα κοψίματα της σεζόν είναι και τα πιο επικίνδυνα.
Τι σπάει τους ελαιοφόρους αδένες
Τρεις παράγοντες καταλήγουν στο ίδιο σημείο: στη ρήξη του αδένα. Τους δύο πρώτους δεν τους ελέγχουμε, τον τρίτο όμως τον ελέγχουμε απόλυτα.
| Παράγοντας | Τι κάνει στον αδένα |
| Παρατεταμένες βροχοπτώσεις | Αυξάνουν υπερβολικά τη σπαργή — την πίεση του νερού — στα επιφανειακά κύτταρα ώριμων ή ημιώριμων καρπών. Έτσι οι αδένες φτάνουν σε κατάσταση εξαιρετικά ευαίσθητη, λίγο πριν τη ρήξη. |
| Άνεμος και μηχανικοί τραυματισμοί | Η τριβή των καρπών μεταξύ τους ή με τα κλαδιά, οι ισχυροί άνεμοι, το χαλάζι και τα νύγματα εντόμων σπάνε τους αδένες απευθείας. |
| Χειρισμοί συγκομιδής | Κάθε μηχανική πίεση πάνω στον φλοιό — στη συλλογή με υγρασία, από τριβή ή από κακό χειρισμό — σπάει τους αδένες. Η συλλογή βρεγμένων καρπών, από βροχή ή από πρωινή δρόσο, αυξάνει δραματικά το πρόβλημα. |
Ο τρίτος παράγοντας, επομένως, είναι ο μόνος που περνά εξ ολοκλήρου από τα χέρια μας. Εκεί κερδίζουμε ή χάνουμε, συνεπώς, το μεγαλύτερο μέρος της ζημιάς.
| Προσοχή: αν γίνεται μηχανική συγκομιδή την άνοιξη, τα δέντρα έχουν πάνω τους ήδη νεαρούς καρπούς. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να αποφεύγονται τραυματισμοί σε όλους τους καρπούς, όχι μόνο σε αυτούς που μαζεύουμε. |
Τι κάνουμε στο χωράφι
Η πρόληψη έχει τρεις κινήσεις. Οι δύο πρώτες, μάλιστα, δεν κοστίζουν τίποτα — κοστίζουν μόνο πειθαρχία στο συνεργείο.
1. Δεν μπαίνουμε σε βρεγμένο δέντρο
Αυτή είναι, πρώτα απ’ όλα, η πιο αποδοτική κίνηση ολόκληρου του άρθρου. Δεν συλλέγουμε καρπούς όσο είναι βρεγμένοι από βροχή ή από πρωινή δροσιά. Περιμένουμε, δηλαδή, να στεγνώσει το φύλλωμα και ο καρπός πριν ξεκινήσει το κόψιμο. Μισή ώρα παραπάνω, τελικά, σώζει ολόκληρο φορτίο.
2. Προσεκτικός χειρισμός σε συγκομιδή και διαλογή
Στη συνέχεια, ελαχιστοποιούμε τους τραυματισμούς σε κάθε βήμα: στο κόψιμο, στο τελάρο, στη μεταφορά και στη διαλογή. Επιπλέον, κάθε πίεση πάνω στον καρπό μετράει, καθώς ο αδένας σπάει με μηχανική δύναμη και όχι με τον χρόνο.
3. Ενίσχυση των κυτταρικών τοιχωμάτων της φλούδας
Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι εξειδικευμένα σκευάσματα πυριτίου ή πυριτίου και ασβεστίου ενισχύουν τα κυτταρικά τοιχώματα της φλούδας και μειώνουν σημαντικά τη σοβαρότητα του φαινομένου. Πρόκειται, επιπλέον, για τη μόνη από τις τρεις κινήσεις που δουλεύει πριν φτάσει η ημέρα της συγκομιδής.
Για τον ρόλο των δύο στοιχείων στο κυτταρικό τοίχωμα δείτε αναλυτικά το άρθρο μας για το ασβέστιο και πυρίτιο στα φυτά. Η εφαρμογή εξάλλου δένει με όσα γράψαμε για τη φθινοπωρινή θρέψη των εσπεριδοειδών: ο ίδιος ψεκασμός εξυπηρετεί και τους δύο στόχους. Ολόκληρη τη σειρά τη βρίσκετε στα σκευάσματα ασβεστίου, πυριτίου και μαγνησίου.
Το σκεύασμα που προτείνουμε
| Σκεύασμα | Σύνθεση και χαρακτηριστικά |
| OPTYSIL® LONGLIFE | Προϊόν καινοτόμου τεχνολογίας — συνδυασμός πυριτίου (Si) και ασβεστίου (Ca), άμεσα και πλήρως υδατοδιαλυτό, ελεύθερο νιτρικών και χλωρίου. Με ειδική φόρμουλα που σχηματίζει διάλυμα και όχι εναιώρημα, για καλή διεισδυτικότητα στους φυτικούς ιστούς και εξαιρετικά υψηλή διαθεσιμότητα πυριτίου και ασβεστίου. Το πυρίτιο περιέχεται στη μοναδική φόρμουλα duoSIL®, χάρη στην οποία απορροφάται γρήγορα και πλήρως από τα φυτά και προστατεύεται από πολυμερισμό. Το ασβέστιο (Ca) βρίσκεται σε οργανική μορφή (μυρμηκικό ασβέστιο), ενώ περιέχονται και ιχνοστοιχεία χρήσιμα για την αξιοποίησή του από το φυτό. Βελτιώνει την αντοχή των κυτταρικών τοιχωμάτων των φυτών και ιδιαίτερα των καρπών, την ποιότητα και συντηρησιμότητα της παραγωγής, ιδιαίτερα όταν εφαρμόζεται κοντά στη συγκομιδή. |
Συχνές ερωτήσεις
Είναι ασθένεια η ελαιοκυττάρωση;
Όχι. Πρόκειται, ειδικότερα, για φυσιολογική διαταραχή του φλοιού — μη παρασιτική πάθηση. Κανένα παθογόνο δεν παίζει ρόλο· τη ζημιά, συγκεκριμένα, την κάνει το ίδιο το αιθέριο έλαιο του καρπού μόλις φύγει από τον σπασμένο αδένα.
Γιατί χτυπά περισσότερο τις κλημεντίνες;
Τα μανταρίνια, και κυρίως οι κλημεντίνες, δείχνουν το πρόβλημα συχνότερα από τα πορτοκάλια. Επιπλέον, την ένταση την καθορίζει η πυκνότητα και η θέση των αδένων μέσα στη φλούδα — γι’ αυτό δύο ποικιλίες με τον ίδιο χειρισμό δίνουν διαφορετική εικόνα.
Μπορώ να μαζέψω με δροσιά αν πιέζομαι από χρόνο;
Καλύτερα όχι. Συγκεκριμένα, η συλλογή καρπών που είναι ακόμη βρεγμένοι από βροχή ή δρόσο αυξάνει δραματικά το πρόβλημα. Έτσι μισή ώρα αναμονής κοστίζει λιγότερο από ένα φορτίο με υποβαθμισμένη εμπορική αξία.
Γιατί βλέπω τη ζημιά στο συσκευαστήριο και όχι στο χωράφι;
Επειδή τα συμπτώματα συνεχίζουν να βγαίνουν κατά μήκος της γραμμής συσκευασίας. Οι αδένες σπάνε νωρίτερα, η νέκρωση όμως θέλει χρόνο μέχρι να δείξει στην επιφάνεια.
Πότε κινδυνεύουν περισσότερο οι καρποί;
Κυρίως νωρίς στην περίοδο συγκομιδής, όσο δηλαδή οι καρποί είναι τρυφεροί και δεν έχουν χάσει υγρασία. Επίσης αμέσως μετά από παρατεταμένες βροχοπτώσεις, καθώς η σπαργή των επιφανειακών κυττάρων ανεβαίνει υπερβολικά.
Γυρίζει πίσω ο καρπός που έχει ήδη κηλίδα;
Όχι. Η κηλίδα είναι επιφανειακή νέκρωση κυττάρων, άρα μόνιμη ζημιά. Γι’ αυτό και όλες οι κινήσεις που περιγράφουμε παραπάνω στοχεύουν στην αποφυγή και τον περιορισμό, όχι στη θεραπεία.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Montero, C. R. S., Schwarz, L. L., dos Santos, L. C., dos Santos, R. P., & Bender, R. J. (2012). «Oleocellosis incidence in citrus fruit in response to mechanical injuries». Scientia Horticulturae, 134, 227–231.
Melgar, J. C., Dunlop, J. M., & Syvertsen, J. P. (2011). «Oleocellosis Injury of Fruitlets from Late-season Mechanical Harvesting of “Valencia” Orange Trees after Different Irrigation Treatments Does Not Affect Internal Fruit Quality». HortScience, 46(3), 457–459.
