Λίπασμα και βιοδιεγέρτης δεν είναι το ίδιο πράγμα, ούτε νομικά ούτε λειτουργικά. Το λίπασμα δίνει στο φυτό θρεπτικά στοιχεία. Ο βιοδιεγέρτης, αντίθετα, δεν δίνει θρεπτικά: βοηθά το φυτό να αξιοποιήσει αυτά που ήδη υπάρχουν και ενισχύει τους δικούς του μηχανισμούς. Παρακάτω δείχνουμε τι ακριβώς κάνει το καθένα, ποιες κατηγορίες βιοδιεγερτών υπάρχουν και, τέλος, τι απαιτεί ο Κανονισμός.

Τι είναι τα λιπάσματα

Πρώτα απ’ όλα, τα λιπάσματα περιέχουν ανόργανα θρεπτικά στοιχεία — στοιχεία, δηλαδή, απαραίτητα για την επιβίωση των φυτών. Μέσω της φωτοσύνθεσης, που αξιοποιεί την ηλιακή ακτινοβολία και το διοξείδιο του άνθρακα της ατμόσφαιρας, τα φυτά χρησιμοποιούν αυτά τα ανόργανα στοιχεία για να φτιάξουν οργανικές ενώσεις. Έτσι οικοδομούν το σώμα τους, μεγαλώνουν και φτάνουν στην αναπαραγωγή.

Ανάλογα με τη σύνθεσή τους, τα χωρίζουμε σε δύο κατηγορίες:

• Χημικά — περιέχουν μόνο ανόργανα θρεπτικά στοιχεία.
• Οργανοχημικά — περιέχουν επιπλέον οργανική ουσία, η οποία μπορεί να διευκολύνει την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων από τα φυτά.

Τι είναι οι βιοδιεγέρτες

Οι βιοδιεγέρτες είναι ουσίες ή μικροοργανισμοί που δεν τροφοδοτούν το φυτό. Αντίθετα:

• διεγείρουν την καλή απορρόφηση και αξιοποίηση των λιπασμάτων·
• βελτιώνουν το έδαφος και τη διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων·
• διεγείρουν τον φυτικό μεταβολισμό, τη δράση ενζύμων και την παραγωγή ορμονών·
• ενισχύουν τους μηχανισμούς αντοχής των φυτών σε αβιοτικές καταπονήσεις (στρες)·
• συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων, αλλά και στο ύψος των αποδόσεων.

Η διαφορά σε μία πρόταση: το λίπασμα προσθέτει θρεπτικά στοιχεία στο σύστημα· ο βιοδιεγέρτης κάνει το φυτό και το έδαφος να δουλέψουν καλύτερα με όσα ήδη έχουν.

Οι βιοδιεγέρτες καλύπτουν τρεις κατηγορίες: μικροβιακοί, μη μικροβιακοί οργανικοί και μη μικροβιακοί ανόργανοι. Τις βλέπουμε μία προς μία.

Χρησιμοποιήστε τα πλήκτρα βέλους πάνω και κάτω για να αλλάξετε το μέγεθος του πίνακα του πλαισίου meta box.

Μικροβιακοί βιοδιεγέρτες

Οι μικροβιακοί βιοδιεγέρτες περιέχουν, ειδικότερα, μικροοργανισμούς ή μεταβολίτες τους ή προϊόντα ζύμωσής τους. Συγκεκριμένα, διεγείρουν:

Χρησιμοποιήστε τα πλήκτρα βέλους πάνω και κάτω για να αλλάξετε το μέγεθος του πίνακα του πλαισίου meta box.

• τη λειτουργία της ρίζας·
• τη διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων·
• την αντοχή στο στρες — για παράδειγμα, διεγείροντας στα φυτά την παραγωγή του ενζύμου ACC Deaminase, που περιορίζει την παραγωγή αιθυλενίου υπό συνθήκες καταπόνησης.

Συγκεκριμένα, τέτοιοι μικροοργανισμοί είναι τα βοηθητικά της ανάπτυξης ριζοβακτήρια (PGPR, Plant Growth Promoting Rhizobacteria), τα αζωτοδεσμευτικά βακτήρια ή εκείνα που βελτιώνουν τη διαθεσιμότητα του φωσφόρου, οι μυκόρριζες και, επίσης, άλλα ωφέλιμα βακτήρια και μύκητες.

Μη μικροβιακοί οργανικοί βιοδιεγέρτες

Εκχυλίσματα φυκιών

Περιέχουν βιοδραστικές ουσίες — κυρίως πολυσακχαρίτες και πολυόλες, αλλά και πολυφαινόλες: μαννιτόλη, αλγινικό οξύ, φουκοειδίνες, λαμιναρίνη, βιταμίνες και μπεταΐνες. Χάρη ακριβώς σε αυτές τις ουσίες, το είδος Ascophyllum nodosum επιβιώνει σε αντίξοες συνθήκες: στις παγωμένες θάλασσες του Βόρειου Ατλαντικού και σε παρατεταμένη άμπωτη και παλίρροια.

Αμινοξέα και πεπτίδια

Τα βρίσκουμε, συγκεκριμένα, σε προϊόντα υδρόλυσης πρωτεϊνών. Αυτό που τα ξεχωρίζει, ωστόσο, είναι η περιεκτικότητα σε ελεύθερα και αριστερόστροφα (L) αμινοξέα, αλλά και η περιεκτικότητα σε καθένα ξεχωριστά — το αμινόγραμμα. Το αμινόγραμμα το καθορίζουν δύο πράγματα: αφενός η πηγή της πρωτεΐνης, αφετέρου ο τρόπος υδρόλυσης — ενζυματική, αλκαλική ή όξινη.

Εκχυλίσματα χούμου

Τα χουμικά εκχυλίσματα, συνήθως από λεοναρδίτη, περιέχουν κυρίως χουμικά οξέα, καθώς και φουλβικά οξέα και χουμίνη. Βελτιώνουν, επομένως, τόσο το έδαφος όσο και την αποτελεσματικότητα της θρέψης των φυτών.

Φυτικά εκχυλίσματα

Τα φυτικά εκχυλίσματα περιέχουν, ειδικότερα, σακχαρίτες και συστατικά φυτικών ιστών που μπορεί να προετοιμάζουν τα κύτταρα για καταπόνηση — φαινόμενο με το όνομα έναυση ή priming effect. Έτσι η αντίδραση του φυτού στην καταπόνηση βγαίνει πιο έντονη και πιο γρήγορη. Ακόμη, στην ίδια κατηγορία μπαίνουν και προϊόντα κομποστοποίησης φυτικής βιομάζας, τα οποία περιέχουν αρκετά φουλβικά οξέα.

Μη μικροβιακοί ανόργανοι βιοδιεγέρτες

Εδώ ανήκουν, για παράδειγμα, ανόργανα στοιχεία όπως το πυρίτιο, το τιτάνιο, το βανάδιο και το νικέλιο. Είναι ωφέλιμα για την ανάπτυξη των φυτών και συμβάλλουν, για παράδειγμα, στη δημιουργία και στη δράση ορισμένων ενζύμων.

Δεν τα χαρακτηρίζουμε όμως θρεπτικά, και ο λόγος είναι αυστηρός: η έλλειψή τους δεν προκαλεί χαρακτηριστική τροφοπενία, ούτε εμποδίζει τη συμπλήρωση του βιολογικού κύκλου του φυτού. Αυτό ακριβώς το κριτήριο τα κατατάσσει στους βιοδιεγέρτες και όχι στα λιπάσματα.

Τι λέει ο Κανονισμός

Ο νομοθέτης κατέταξε τους βιοδιεγέρτες σε κατηγορία προϊόντων ξεχωριστή τόσο από τα θρεπτικά για τα φυτά (λιπάσματα) όσο και από τα φυτοπροστατευτικά. Συνεπώς, όσα σκευάσματα παίρνουν πιστοποίηση CE βιοδιεγέρτη βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1009 οφείλουν να τεκμηριώνουν τις βιοδιεγερτικές τους ιδιότητες — πειραματικά, εργαστηριακά και βιβλιογραφικά. Η πιστοποίηση, δηλαδή, δεν είναι δήλωση του παρασκευαστή.

Συνοπτικά, οι κατηγορίες

Κατηγορία	Τι περιέχει	Τι διεγείρει
Λίπασμα — χημικό	Μόνο ανόργανα θρεπτικά στοιχεία	Δεν διεγείρει: τροφοδοτεί
Λίπασμα — οργανοχημικό	Ανόργανα θρεπτικά και οργανική ουσία	Η οργανική ουσία διευκολύνει την απορρόφηση των θρεπτικών
Βιοδιεγέρτης — μικροβιακός	Μικροοργανισμούς, μεταβολίτες ή προϊόντα ζύμωσής τους: PGPR, αζωτοδεσμευτικά βακτήρια, μυκόρριζες, ωφέλιμοι μύκητες	Λειτουργία ρίζας· διαθεσιμότητα θρεπτικών· αντοχή στο στρες
Βιοδιεγέρτης — μη μικροβιακός οργανικός	Εκχυλίσματα φυκιών, αμινοξέα και πεπτίδια, χουμικά εκχυλίσματα, φυτικά εκχυλίσματα	Μεταβολισμό, ένζυμα, ορμόνες· βελτίωση εδάφους· έναυση (priming)
Βιοδιεγέρτης — μη μικροβιακός ανόργανος	Πυρίτιο, τιτάνιο, βανάδιο, νικέλιο και άλλα	Δημιουργία και δράση ορισμένων ενζύμων — χωρίς να είναι θρεπτικά

Δείτε τους μη μικροβιακούς βιοδιεγέρτες φυτών και τους μικροβιακούς βιοδιεγέρτες φυτών.

Συχνές ερωτήσεις

Ο βιοδιεγέρτης αντικαθιστά το λίπασμα;

Όχι. Το λίπασμα προσθέτει ανόργανα θρεπτικά στοιχεία, απαραίτητα για την επιβίωση του φυτού. Ο βιοδιεγέρτης, αντίθετα, δεν τροφοδοτεί: διεγείρει την απορρόφηση και την αξιοποίηση όσων υπάρχουν. Στην πράξη, επομένως, τις δύο κατηγορίες τις συνδυάζουμε.

Γιατί το πυρίτιο δεν θεωρείται θρεπτικό στοιχείο;

Επειδή η έλλειψή του δεν προκαλεί χαρακτηριστική τροφοπενία και δεν εμποδίζει τη συμπλήρωση του βιολογικού κύκλου του φυτού. Είναι ωφέλιμο — συμβάλλει στη δημιουργία και στη δράση ορισμένων ενζύμων — αλλά όχι απαραίτητο με την αυστηρή έννοια. Γι’ αυτό το κριτήριο το κατατάσσει στους ανόργανους βιοδιεγέρτες.

Τι είναι το αμινόγραμμα και γιατί μετράει;

Είναι, συγκεκριμένα, η περιεκτικότητα του σκευάσματος σε κάθε ένα αμινοξύ ξεχωριστά. Δύο προϊόντα με την ίδια συνολική περιεκτικότητα σε αμινοξέα μπορεί, ωστόσο, να έχουν εντελώς διαφορετικό αμινόγραμμα — ανάλογα με την πηγή της πρωτεΐνης και τον τρόπο υδρόλυσης.

Τι σημαίνει «έναυση» ή priming effect;

Σημαίνει, ειδικότερα, ότι κάποια φυτικά εκχυλίσματα προετοιμάζουν τα κύτταρα για καταπόνηση πριν αυτή έρθει. Έτσι, όταν η καταπόνηση φτάσει, η αντίδραση του φυτού βγαίνει πιο έντονη και πιο γρήγορη από ό,τι θα ήταν χωρίς την προετοιμασία.

Τι κάνει τα εκχυλίσματα φυκιών ιδιαίτερα;

Κυρίως οι βιοδραστικές ουσίες τους: μαννιτόλη, αλγινικό οξύ, φουκοειδίνες, λαμιναρίνη, πολυφαινόλες, βιταμίνες και μπεταΐνες. Είναι, μάλιστα, οι ίδιες ουσίες που επιτρέπουν στο Ascophyllum nodosum να επιβιώνει στις παγωμένες θάλασσες του Βόρειου Ατλαντικού και σε παρατεταμένη άμπωτη και παλίρροια.

Τι πρέπει να αποδεικνύει ένα σκεύασμα για να πάρει πιστοποίηση CE βιοδιεγέρτη;

Βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/1009, οφείλει να τεκμηριώνει τις βιοδιεγερτικές του ιδιότητες πειραματικά, εργαστηριακά και βιβλιογραφικά. Συνεπώς η πιστοποίηση δεν είναι δήλωση του παρασκευαστή.

Ποια είναι η πρακτική διαφορά για τον παραγωγό;

Πρώτα, το λίπασμα το επιλέγουμε με βάση αυτό που λείπει από το έδαφος ή από το φυτό. Τον βιοδιεγέρτη, αντίθετα, τον επιλέγουμε με βάση αυτό που εμποδίζει το φυτό να αξιοποιήσει όσα ήδη του δίνουμε — κακή λειτουργία ρίζας, προβληματικό έδαφος ή αβιοτική καταπόνηση.