Η φθινοπωρινή θρέψη και λίπανση των εσπεριδοειδών βοηθά τα δέντρα να αντέξουν τις θερμοκρασίες του χειμώνα, να μεγαλώσουν και να ωριμάσουν ποιοτικούς καρπούς, και να προστατευθούν από τροφοπενίες. Ο συνδυασμός των προϊόντων θρέψης και λίπανσης με βιοδιεγέρτες αυξάνει την αποτελεσματικότητά τους και συνεισφέρει στην ποιοτική απόδοση των δέντρων.

Οι εφαρμογές γίνονται με δύο τρόπους: υδρολιπάνσεις ή ριζοποτίσματα, αλλά και διαφυλλικοί ψεκασμοί. Οι τελευταίοι μπορούν να συνδυαστούν σε μίγμα με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που εφαρμόζονται την ίδια περίοδο — για τη μύγα της Μεσογείου, τον ψευδόκοκκο, την κόκκινη και τη μυτιλόμορφη ψώρα, τον κηροπλάστη, την ισέρυα, τους αλευρώδεις, την κορυφοξήρα, τη φυτόφθορα και άλλα.

Τι πετυχαίνει η φθινοπωρινή θρέψη

Εφόσον έχει προηγηθεί η κατάλληλη θρέψη και βιοδιέγερση όλη την προηγούμενη χρονιά, η εφαρμογή του Σεπτεμβρίου–Οκτωβρίου συμπληρώνει τις απαιτούμενες μονάδες καλίου, αζώτου, φωσφόρου, ασβεστίου, μαγνησίου, θείου, ψευδαργύρου και βορίου, και βοηθά σε τέσσερα πράγματα:

• Το φθινοπωρινό κύμα ανάπτυξης της ρίζας.
• Τη βελτίωση της ποιότητας και ποσότητας της παραγωγής. Συγκεκριμένα: την αύξηση της περιεκτικότητας των καρπών σε χυμό και σε διαλυτά στερεά (σάκχαρα), το πάχος του φλοιού, το μέγεθος, το βάρος και τη συνεκτικότητα των καρπών. Επηρεάζει επίσης την οξύτητα, το χρώμα και την περιεκτικότητα του χυμού σε βιταμίνη C, αλλά και το άρωμα και τη γεύση.
• Την αντοχή στο ψύχος και στην έλλειψη νερού.
• Την αποθησαύριση θρεπτικών στοιχείων και κυρίως φωσφόρου, ώστε να βοηθηθεί η ανοιξιάτικη ανάπτυξη βλάστησης και ρίζας και, στη συνέχεια, η άνθιση και η καρπόδεση.

Σεπτέμβριος–Οκτώβριος: ριζοπότισμα με υδατοδιαλυτό NPK

Εφαρμόζεται πλήρες υδατοδιαλυτό λίπασμα NPK με λίγες μονάδες αζώτου και υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο. Το χαμηλό άζωτο δεν είναι λεπτομέρεια. Η περίσσεια αζώτου προκαλεί όψιμη ανάπτυξη βλάστησης, ευαίσθητη στους παγετούς, οψίμιση της ωρίμανσης, μείωση της συνεκτικότητας και υποβάθμιση της ποιότητας του χυμού των καρπών — και ευνοεί το σκάσιμό τους.

Προϋπόθεση: η φθινοπωρινή εφαρμογή συμπληρώνει, δεν διορθώνει. Λειτουργεί εφόσον έχει προηγηθεί κατάλληλη θρέψη και βιοδιέγερση όλη την προηγούμενη χρονιά.

Η συνδυασμένη εφαρμογή των προϊόντων λίπανσης με σκευάσματα που περιέχουν χουμικά εκχυλίσματα ενισχύει τόσο την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων από τη ρίζα και τη φθινοπωρινή της ανάπτυξη, όσο και την αντιμετώπιση αβιοτικών καταπονήσεων. Τα χουμικά μπορούν να συνδυαστούν και με εκχυλίσματα φυκιών ή αμινοξέα.

Οκτώβριος–Νοέμβριος: οι διαφυλλικοί ψεκασμοί

Την ίδια περίοδο, σκευάσματα με κατάλληλες μορφές καλίου (K), ασβεστίου (Ca), πυριτίου (Si), ψευδαργύρου (Zn), βορίου (B) και μολυβδαινίου (Mo) συνδράμουν στους ίδιους στόχους. Και εδώ, τα σκευάσματα θρέψης μπορούν να συνδυαστούν με εκχυλίσματα φυκιών ή αμινοξέα.

Ψευδάργυρος

Η διαφυλλική εφαρμογή ψευδαργύρου συνδράμει ιδιαίτερα στην παραγωγή αυξίνης και, επομένως, στην επίτευξη του τελικού μεγέθους των καρπών — αλλά και στην αντοχή στο ψύχος.

Φώσφορος και κάλιο: το παράθυρο που ίσως χάθηκε

Αν δεν έγιναν εφαρμογές με σκευάσματα φωσφόρου και καλίου αργά τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, ή αν οι καρποί δεν έχουν φτάσει στο τελικό τους μέγεθος στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι εφαρμογές αυτές μπορούν να γίνουν νωρίς τον Οκτώβριο — ή να χρονιστούν ανάλογα με την πρωιμότητα κάθε ποικιλίας και περιοχής.

Κιτρικό κάλιο

Το κιτρικό κάλιο είναι μορφή με εξαιρετική απορρόφηση και αφομοίωση από τα φύλλα και τους καρπούς. Βοηθά στην ανάπτυξη και στην ποιότητα των καρπών — ιδιαίτερα στην περιεκτικότητά τους σε σάκχαρα, στο βάρος και στο μέγεθος — καθώς και στον περιορισμό της όψιμης καρπόπτωσης, ιδίως αν συνδυαστεί με αντιστρές αμινοξέα.

Βόριο και μολυβδαίνιο

Η συνδυασμένη εφαρμογή βορίου και μολυβδαινίου, μαζί με το κάλιο, ευνοεί τη μεταφορά υδατανθράκων στον καρπό, αλλά και την παραγωγή της ορμόνης ωρίμανσης — του αμπσισικού (αποκοπτικού) οξέος.

Ασβέστιο και πυρίτιο

Η συνδυασμένη εφαρμογή ασβεστίου και πυριτίου κοντά στη συγκομιδή βοηθά στη συνεκτικότητα των καρπών και στον περιορισμό των ελαττωμάτων στον φλοιό και στην επιδερμίδα τους, καθώς και του σκασίματος — ιδίως των μανταρινιών.

Γιατί χρειάζεται και βιοδιέγερση στο ίδιο πρόγραμμα θρέψης

Ο συνδυασμός των προϊόντων θρέψης με σκευάσματα βιοδιέγερσης δεν εξασφαλίζει μόνο καλύτερη απορρόφηση από τα φύλλα και τους καρπούς, μεταφορά και αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων — αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα των εφαρμογών θρέψης. Συνεισφέρει σημαντικά και στην αποφυγή των συνεπειών από αβιοτικές καταπονήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν:

• Υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών.
• Σημαντική προσυλλεκτική καρπόπτωση. Επιτείνεται από το στρες λόγω τυχόν ανεπαρκούς άρδευσης και υψηλών φθινοπωρινών θερμοκρασιών.
• Σχίσιμο ή σκάσιμο των καρπών. Οφείλεται σε απότομη και υπερβολική πρόσληψη νερού, ή σε απότομες μεταβολές θερμοκρασίας και υγρασίας, σε υπερβολική αζωτούχο λίπανση ή σε τροφοπενίες.

Συνοπτικά, ανά εφαρμογή

Πότε	Τι εφαρμόζεται	Γιατί
Νωρίς Οκτώβριο — μόνο αν δεν έγινε τον Σεπτέμβριο ή αν οι καρποί δεν έφτασαν στο τελικό μέγεθος	Διαφυλλικά: σκευάσματα φωσφόρου και καλίου	Συμπλήρωση του παραθύρου που χάθηκε· τελικό μέγεθος καρπού
Σεπτέμβριος – Οκτώβριος	Ριζοπότισμα: πλήρες υδατοδιαλυτό NPK, λίγο άζωτο και υψηλό κάλιο, με χουμικό εκχύλισμα	Φθινοπωρινό κύμα ανάπτυξης ρίζας· αποθησαύριση· αποφυγή όψιμης βλάστησης και σκασίματος καρπών
Οκτώβριος – Νοέμβριος	Διαφυλλικά: ψευδάργυρος (Zn)	Παραγωγή αυξίνης· τελικό μέγεθος καρπού· αντοχή στο ψύχος
Οκτώβριος – Νοέμβριος	Διαφυλλικά: κιτρικό κάλιο, κατά προτίμηση με αντιστρές αμινοξέα	Σάκχαρα, βάρος και μέγεθος καρπού· περιορισμός όψιμης καρπόπτωσης
Οκτώβριος – Νοέμβριος	Διαφυλλικά: βόριο (B) και μολυβδαίνιο (Mo), (μαζί με το κάλιο)	Μεταφορά υδατανθράκων στον καρπό· παραγωγή αμπσισικού οξέος
Οκτώβριος – Νοέμβριος	Διαφυλλικά: ασβέστιο (Ca) και πυρίτιο (Si)	Συνεκτικότητα καρπών· περιορισμός ελαττωμάτων φλοιού – επιδερμίδας και σκασίματος

Προτεινόμενα σκευάσματα

Θρέψη και λίπανση

Σκεύασμα	Σύνθεση και χρήση
KRYSTAL PK 8-26-32 + Ιχν.	Με AGRIHUM 26 ή 16 (χουμικά και φουλβικά οξέα + K), ή με AGRIFULV (φουλβικά οξέα + K) αν έχουν ήδη γίνει εφαρμογές χουμικών τον Σεπτέμβριο.
KRYSTAL OLIVE 17-8-26 + 2Mg + 5S + Ιχν.	Καλύπτει και ανάγκες σε Mg και S, όπου υπάρχουν και είναι παρόμοιες με αυτές της ελιάς· αλλιώς αρκεί το KRYSTAL PK. Με AGRIHUM 26 ή 16, ή με AGRIFULV αν έχουν ήδη γίνει εφαρμογές χουμικών τον Σεπτέμβριο.
AMINO ULTRA® Zn-24	Ψευδάργυρος συμπλοκοποιημένος με το αμινοξύ γλυκίνη (τεχνολογία GCAA).
NANOCROP® Zn	Νανοσφαιρίδια ψευδαργύρου με ελεύθερα L-αμινοξέα και ειδικό αντιστρές παράγοντα (τεχνολογίες ENC και Elicitech).
MAXIVOL	P + K + ιχνοστοιχεία, με το αμινοξύ λυσίνη.
PLONVIT® KALPRIM	Πολύ πυκνό κιτρικό κάλιο.
MADUREL	Πυκνό κιτρικό κάλιο με το αμινοξύ προλίνη.
BRIXSTAR	Οργανικό κάλιο με πολυσακχαρίτες, το αμινοξύ μεθειονίνη, Mg και B.
MIKROVIT® BORON PLUS	Βόριο με οργανικά οξέα και μολυβδαίνιο.
OPTYSIL® LONG LIFE	Πυρίτιο με τεχνολογία duoSIL™, με οργανικό ασβέστιο, Cu, Mn και Zn.

Βιοδιέγερση

Σκεύασμα	Σύνθεση και χρήση
NATURAL® WSP	100% εκχύλισμα φυκιών, με δράση αντιστρές και αυξίνης.
AGRI-ALGA L	100% εκχύλισμα φυκιών με ισχυρή αντιστρές δράση.
NATURAMIN® WSP	Πολύ πυκνό σκεύασμα 17 αμινοξέων, με ειδικό αμινόγραμμα για ισχυρή αντιστρές δράση και διέγερση του μεταβολισμού.
BIOFIT WSP	Πολύ πυκνό σκεύασμα 17 αμινοξέων, με ειδικό αμινόγραμμα για αντιστρές δράση και διέγερση του μεταβολισμού.
AGRIAMIN 24 ή 12	Λιγότερο πυκνά σκευάσματα 17 αμινοξέων.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί λίγο άζωτο στη φθινοπωρινή λίπανση των εσπεριδοειδών;

Για τρεις λόγους. Το πολύ άζωτο προκαλεί όψιμη ανάπτυξη βλάστησης, η οποία είναι ευαίσθητη στους παγετούς, υποβαθμίζει την ποιότητα των καρπών και συμβάλλει στο σκάσιμό τους. Γι’ αυτό το λίπασμα του Σεπτεμβρίου–Οκτωβρίου έχει λίγες μονάδες αζώτου και υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο.

Τι κάνει ο διαφυλλικός ψευδάργυρος αυτή την εποχή;

Συνδράμει στην παραγωγή αυξίνης και, επομένως, στην επίτευξη του τελικού μεγέθους των καρπών. Βοηθά επίσης στην αντοχή των δέντρων στο ψύχος.

Έχασα το παράθυρο του Σεπτεμβρίου για φώσφορο και κάλιο. Προλαβαίνω;

Ναι. Αν δεν έγιναν οι εφαρμογές τον Σεπτέμβριο, ή αν οι καρποί δεν έχουν φτάσει στο τελικό τους μέγεθος στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι εφαρμογές μπορούν να γίνουν νωρίς τον Οκτώβριο.

Γιατί το κιτρικό κάλιο και όχι άλλη μορφή;

Επειδή έχει εξαιρετική απορρόφηση και αφομοίωση από τα φύλλα και τους καρπούς. Βοηθά στα σάκχαρα, στο βάρος και στο μέγεθος του καρπού, και στον περιορισμό της όψιμης καρπόπτωσης — ιδίως σε συνδυασμό με αντιστρές αμινοξέα.

Τι προκαλεί το σκάσιμο των καρπών στα εσπεριδοειδή;

Απότομη και υπερβολική πρόσληψη νερού, απότομες μεταβολές θερμοκρασίας και υγρασίας, υπερβολική αζωτούχος λίπανση, ή τροφοπενίες. Είναι μία από τις συνέπειες των αβιοτικών καταπονήσεων που η βιοδιέγερση περιορίζει.

Μπορούν τα σκευάσματα θρέψης να μπουν στο ίδιο ψεκαστικό με τη φυτοπροστασία;

Ναι, και αυτό γίνεται συνήθως την περίοδο Οκτωβρίου–Νοεμβρίου. Οι διαφυλλικές εφαρμογές θρέψης συνδυάζονται με τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που ούτως ή άλλως ψεκάζονται για τους εχθρούς και τις ασθένειες της εποχής. Η συμβατότητα του μείγματος ελέγχεται κατά περίπτωση.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Zekri M. & Obreza T. (2013). Potassium (K) for citrus trees. University of Florida IFAS Extension.

Parker E.R. & Jones W.W. (1950). Fruit size and leaf composition: concentration of potassium in orange leaves found to be associated with fruit size. California Agriculture 4(5): 4.

Kepka M., Benson C.L., Gonugunta V.K., Nelson K.M., Christmann A., Grill E. & Abrams S.R. (2011). Action of natural abscisic acid precursors and catabolites on abscisic acid receptor complexes. Plant Physiology 157(4): 2108-2119.

Jiang X.-Y., Omarov R.T., Yesbergenova S.Z. & Sagi M. (2004). The effect of molybdate and tungstate in the growth medium on abscisic acid content and the Mo-hydroxylases activities in barley (Hordeum vulgare L.). Plant Science 167(2): 297-304.

Li J. & Chen J. (2017). Citrus fruit-cracking: causes and occurrence. Horticultural Plant Journal 3(6): 255-260.