Τα αμινοξέα δίνουν στο φυτό οργανικό άζωτο και έτοιμη πρώτη ύλη για πρωτεΐνες, ορμόνες και αντιοξειδωτικά. Επομένως το φυτό ξοδεύει λιγότερη ενέργεια και ανακάμπτει γρηγορότερα από το στρες.

Τι είναι τα αμινοξέα;

Τα αμινοξέα είναι τα δομικά υλικά των πρωτεϊνών. Συγκεκριμένα, κάθε αμινοξύ έχει μία καρβοξυλική ρίζα (-COOH) και μία αμινομάδα (-NH₂). Φέρει επίσης ένα άτομο υδρογόνου και μία πλευρική ρίζα (R). Στη φύση έχουμε βρει περίπου 500 αμινοξέα, όμως μόνο τα 20 δομούν πρωτεΐνες (πρωτεϊνογενετικά αμινοξέα). Κατά τη δόμηση των πρωτεϊνών ο πεπτιδικός δεσμός ενώνει τα αμινοξέα μεταξύ τους. Ειδικότερα, ο δεσμός αυτός συνδέει την καρβοξυλική ομάδα του ενός αμινοξέος με την αμινομάδα του άλλου.

Ως αζωτούχες ενώσεις, τα αμινοξέα δίνουν στο φυτό οργανικό άζωτο. Παράλληλα αποτελούν μία από τις βασικότερες κατηγορίες βιοδιεγερτών. Παίζουν ζωτικό ρόλο στην επιβίωση και στην ανάπτυξη, καθώς διεγείρουν κρίσιμες λειτουργίες του φυτού. Επιπλέον αποτελούν πρόδρομες ενώσεις σημαντικών βιοδραστικών ουσιών: δευτερογενών μεταβολιτών, ενζύμων, ορμονών και φυτοαλεξινών. Συνεπώς στηρίζουν την απρόσκοπτη ανάπτυξη των φυτών.

Τι είναι τα L- και D-αμινοξέα;

Τα L- και τα D-αμινοξέα είναι δύο στερεοϊσομερείς μορφές (εναντιομερή) των αμινοξέων. Είναι δηλαδή μόρια που μοιάζουν μεταξύ τους όπως το αριστερό με το δεξί χέρι: κατοπτρικές εικόνες. Ειδικότερα, στην προβολή Fischer τα L-αμινοξέα έχουν την αμινομάδα στα αριστερά και τα D-αμινοξέα στα δεξιά. Οι συμβολισμοί βγαίνουν από τις λατινικές λέξεις laevus (αριστερά) και dexter (δεξιά). Οι ζωντανοί οργανισμοί χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά τη μορφή L για τη δόμηση των πρωτεϊνών τους. Τη μορφή D τη βρίσκουμε, μεταξύ άλλων, στα κυτταρικά τοιχώματα των βακτηρίων και σε ορισμένα πεπτίδια με αντιβιοτική δράση. Επομένως τα φυτά χρησιμοποιούν κυρίως τα L-αμινοξέα για τη σύνθεση των πρωτεϊνών τους. Γενικά μάλιστα τα αξιοποιούν αποτελεσματικότερα από τα D-αμινοξέα.

Πώς φτιάχνουμε τα σκευάσματα με αμινοξέα

Η αγορά σήμερα προσφέρει σκευάσματα αμινοξέων τόσο για τη γεωργία όσο και για ανθρώπινη κατανάλωση. Τα γεωργικά σκευάσματα τα φτιάχνουμε συνήθως με ενζυματική ή χημική —συνήθως όξινη— υδρόλυση φυτικών ή ζωικών πρωτεϊνών. Μάλιστα η ενζυματική υδρόλυση ευνοεί τη διατήρηση της φυσικής στερεοχημικής μορφής L. Ωστόσο και οι υπόλοιπες συνθήκες της παραγωγικής διαδικασίας επηρεάζουν το αποτέλεσμα. Τη μορφή L τη χρησιμοποιεί κυρίως το φυτό για τη σύνθεση των πρωτεϊνών του. Εναλλακτικά, τα αμινοξέα προκύπτουν και από ζύμωση με μικροοργανισμούς.

Η μέθοδος παραγωγής επηρεάζει άμεσα τη στερεοχημική μορφή των αμινοξέων. Η ενζυματική υδρόλυση τρέχει συνήθως σε ήπιες θερμοκρασίες και έτσι περιορίζει τη ρακεμοποίηση (racemization). Δηλαδή με τη ρακεμοποίηση ένα μέρος των L-αμινοξέων περνάει στη μορφή D. Συνεπώς αλλάζει η αρχική αναλογία των δύο εναντιομερών και το υδρόλυμα καταλήγει ρακεμικό μείγμα. Αντίθετα, η χημική υδρόλυση οδηγεί συχνότερα σε ρακεμοποίηση, ιδίως σε ακραίες τιμές pH και σε υψηλές θερμοκρασίες. Ωστόσο και άλλοι παράγοντες επηρεάζουν τον βαθμό ρακεμοποίησης, όπως ο χρόνος υδρόλυσης. Γι’ αυτό ο παρασκευαστής ελέγχει αυστηρά τη θερμοκρασία, το pH και τον χρόνο υδρόλυσης. Επομένως περιορίζει τη ρακεμοποίηση και διατηρεί όσο γίνεται την αρχική αναλογία των μορφών L- και D-.

Τι είναι το αμινόγραμμα και τα πεπτίδια;

Η ετικέτα ενός σκευάσματος δηλώνει συνήθως το ποσοστό των ελεύθερων αμινοξέων, και συχνά και το αμινόγραμμα. Συγκεκριμένα, τα ελεύθερα αμινοξέα τα αξιοποιεί απευθείας το φυτό για να συνθέσει πεπτίδια και πρωτεΐνες. Τα ίδια σκευάσματα μπορεί να περιέχουν και πεπτίδια, χωρίς όμως ξεχωριστή δήλωση ποσοστού και σύνθεσης.

Το αμινόγραμμα δίνει τον ποσοτικό και ποιοτικό προσδιορισμό όλων των αμινοξέων ενός σκευάσματος. Στην ουσία αποτελεί την «ταυτότητα» του προϊόντος. Ειδικότερα, δείχνει ποια αμινοξέα περιέχει και πόσο από το καθένα, συνήθως σε γραμμάρια (g) ανά 100 γραμμάρια προϊόντος. Επομένως καταλαβαίνουμε τι ακριβώς μπορεί να προσφέρει το σκεύασμα στην ανάπτυξη και στην παραγωγή.

Τα πεπτίδια είναι μικρές αλυσίδες αμινοξέων με πεπτιδικούς δεσμούς. Άλλα λειτουργούν ως δομικά στοιχεία και άλλα αναλαμβάνουν βιολογικές λειτουργίες. Τέτοιες λειτουργίες είναι η σηματοδότηση, η ρύθμιση της ανάπτυξης και οι μηχανισμοί άμυνας. Ορισμένα πεπτίδια δουλεύουν ως σηματοδοτικά μόρια και ενεργοποιούν αποκρίσεις σε τραυματισμό ή μόλυνση. Άλλα πάλι παρουσιάζουν αντιμικροβιακή δράση. Για παράδειγμα, μετά από τραυματισμό ή προσβολή το φυτό παράγει ή απελευθερώνει ορισμένα πεπτίδια. Στη συνέχεια υποδοχείς της πλασματικής μεμβράνης τα αναγνωρίζουν και ενεργοποιούν τις αμυντικές αποκρίσεις. Η γλουταθειόνη, ένα τριπεπτίδιο, συμμετέχει στην αντιοξειδωτική προστασία των φυτικών κυττάρων. Τέλος, ορισμένα πεπτίδια ρυθμίζουν την ανάπτυξη της ρίζας και τη σχέση της με ωφέλιμους μικροοργανισμούς του εδάφους.

Πώς δίνουμε τα αμινοξέα στα φυτά

  • Από το φύλλωμα, με διαφυλλικούς ψεκασμούς. Δίνουν άμεση ανταπόκριση σε κρίσιμα στάδια, όπως μετά τη φύτευση ή το φύτρωμα, στην άνθιση και στην καρπόδεση. Βοηθούν επίσης στην ταχεία αύξηση των καρπών και σε περιόδους στρες.
  • Από τη ρίζα, με ριζοπότισμα ή υδρολίπανση. Ενισχύουν τη λειτουργία της ρίζας και το μικροβίωμα του εδάφους. Επομένως βελτιώνουν και την απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων.
Τα εννέα οφέλη των αμινοξέων στα φυτά σε ένα σχήμα

Εννέα οφέλη που δίνουν τα αμινοξέα στα φυτά

1. Εξοικονόμηση ενέργειας

Αν και τα φυτά συνθέτουν μόνα τους τα αμινοξέα που χρειάζονται, η διαδικασία κοστίζει σημαντική ενέργεια. Αντίθετα, η εξωγενής εφαρμογή αμινοξέων εξοικονομεί μέρος αυτής της ενέργειας. Επομένως το φυτό τη διοχετεύει σε άλλες διεργασίες. Τέτοιες είναι η ανάπτυξη των φυτών και των καρπών και η ανάκαμψη από καταπονήσεις (στρες).

2. Αντοχή σε στρες – σε ωσμωτική και οξειδωτική καταπόνηση

Από ορισμένα αμινοξέα ξεκινά η σύνθεση ωσμωπροστατευτικών και αντιοξειδωτικών ουσιών. Αυτές με τη σειρά τους προστατεύουν το φυτό από την καταπόνηση. Η σερίνη, για παράδειγμα, αποτελεί πρόδρομη ουσία της γλυκινοβεταΐνης. Μάλιστα η γλυκινοβεταΐνη έχει κορυφαία ωσμωπροστατευτική δράση στα φυτά. Σημαντικό ωσμωπροστατευτικό ρόλο παίζουν επίσης η προλίνη, η υδροξυπρολίνη και η τυροσίνη. Και τα τρία βοηθούν το φυτό στην προσαρμογή του στην ωσμωτική καταπόνηση. Το γλουταμικό οξύ, η γλυκίνη και η κυστεΐνη συνθέτουν τη γλουταθειόνη, ένα τριπεπτίδιο με ισχυρή αντιοξειδωτική δράση. Μάλιστα το γλουταμικό οξύ συμβάλλει και στη διατήρηση της κυτταρικής σπαργής. Επιπλέον η τυροσίνη δρα αντιοξειδωτικά ως πρόδρομος τοκοφερολών. Παρόμοια, η λευκίνη επηρεάζει άμεσα τη χημεία απόκρισης του φυτού σε αντίξοες συνθήκες. Τέλος, από τη φαινυλαλανίνη ξεκινά η σύνθεση αντιστρές φαινολικών ενώσεων. Σε αυτές ανήκουν η λιγνίνη, που ενισχύει τα κυτταρικά τοιχώματα, και διάφορες πολυφαινόλες. Όλες μαζί στηρίζουν την αντοχή και την άμυνα των φυτών.

3. Τα αμινοξέα στην απορρόφηση και μεταφορά θρεπτικών στοιχείων

Ορισμένα αμινοξέα δρουν ως φυσικοί χηλικοί παράγοντες. Συγκεκριμένα, δεσμεύουν μεταλλικά ιόντα και σχηματίζουν σύμπλοκα. Επομένως βελτιώνουν τη διαθεσιμότητα και τη μεταφορά τους μέσα στο φυτό. Στον σχηματισμό τέτοιων συμπλόκων συμμετέχει η γλυκίνη, το μικρότερο και πιο ευκίνητο αμινοξύ, καθώς και το γλουταμικό οξύ.

4. Πρόδρομοι φυτικών ορμονών

Ορισμένα αμινοξέα συμμετέχουν άμεσα ή έμμεσα στη σύνθεση φυτικών ορμονών. Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν την ανάπτυξη, την καρπόδεση και την ωρίμανση.

Η τρυπτοφάνη αποτελεί την αποκλειστική πρόδρομη ουσία της αυξίνης ινδολο-3-οξικό οξύ (IAA). Ειδικότερα, η αυξίνη ρυθμίζει την επιμήκυνση των κυττάρων και την αύξηση ριζών και βλαστών.

Η ιστιδίνη συμμετέχει σε βασικές μεταβολικές διεργασίες, απαραίτητες για την ανάπτυξη ιστών και οργάνων.

Η αργινίνη δίνει πολυαμίνες και μονοξείδιο του αζώτου. Και τα δύο συμμετέχουν σε διεργασίες κυτταρικής διαίρεσης. Συνεπώς η αργινίνη στηρίζει την ανάπτυξη των οφθαλμών, τη γονιμοποίηση, την καρπόδεση και την πρώτη ανάπτυξη των καρπιδίων. Οι πολυαμίνες στηρίζουν επιπλέον την ανάπτυξη των ανθικών οργάνων.

Η μεθειονίνη αποτελεί πρόδρομη ουσία του αιθυλενίου. Συγκεκριμένα, το αιθυλένιο ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, την ωρίμανση των καρπών.

5. Αμινοξέα, χλωροφύλλη και φωτοσύνθεση

Τα αμινοξέα συμμετέχουν σε βασικές μεταβολικές διεργασίες ως συστατικά ή διεγέρτες ενζύμων. Μάλιστα ορισμένα συμβάλλουν στη σύνθεση της χλωροφύλλης ή επηρεάζουν τη φωτοσυνθετική λειτουργία. Η γλυκίνη ιδιαίτερα, αλλά και το γλουταμικό οξύ και η αλανίνη, δείχνουν συσχέτιση με αύξηση της χλωροφύλλης. Επιπλέον η βαλίνη, η τυροσίνη, η λευκίνη και η σερίνη διεγείρουν τη φωτοσυνθετική δραστηριότητα. Το ίδιο ισχύει για τη λυσίνη, την αργινίνη, την κυστεΐνη και την ιστιδίνη. Και οι δύο ομάδες επηρεάζουν επίσης τον μεταβολισμό του αζώτου.

6. Ενίσχυση της βλάστησης των σπερμάτων και της πρώτης ανάπτυξης

Ορισμένα αμινοξέα επηρεάζουν τη βλάστηση των σπερμάτων: η θρεονίνη, το ασπαρτικό οξύ, η λυσίνη και η βαλίνη. Άλλα πάλι επηρεάζουν την ανάπτυξη της ρίζας: η τρυπτοφάνη, η μεθειονίνη και η βαλίνη. Μάλιστα η θρεονίνη συμβάλλει στη δομή σημαντικών πρωτεϊνών και στη δημιουργία νέων ιστών. Ειδικότερα, η τρυπτοφάνη δίνει αυξίνη, που διαμορφώνει το ριζικό σύστημα. Τέλος, το ασπαρτικό οξύ και η ασπαραγίνη ρυθμίζουν το άζωτο στο νεαρό φυτό.

7. Ενίσχυση της γονιμοποίησης και της καρπόδεσης

Ορισμένα αμινοξέα συμμετέχουν σε διεργασίες της αναπαραγωγικής ανάπτυξης. Η τρυπτοφάνη δρα εκεί ως πρόδρομη ουσία αυξίνης. Παράλληλα, η αργινίνη δίνει πολυαμίνες και μονοξείδιο του αζώτου. Και οι δύο στηρίζουν την ανάπτυξη και την αναπαραγωγική λειτουργία. Επιπλέον, η προλίνη στηρίζει την απόκριση σε καταπονήσεις και φυσιολογικές διεργασίες της αναπαραγωγής. Τέλος, η λυσίνη ενισχύει τη γονιμότητα της γύρης και συμβάλλει σε καλή καρπόδεση.

8. Βελτίωση ποιοτικών χαρακτηριστικών των προϊόντων

Ορισμένα αμινοξέα βελτιώνουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγωγής: η βαλίνη, η αλανίνη, η ισολευκίνη, η λευκίνη και η ιστιδίνη. Συγκεκριμένα, μιλάμε για το μέγεθος, το άρωμα και τη γεύση των καρπών. Η φαινυλαλανίνη, επίσης, δίνει χρωστικές μέσω του βιοχημικού μονοπατιού του σικιμικού οξέος.

9. Ενίσχυση των μηχανισμών άμυνας του φυτού

Τους μηχανισμούς άμυνας των φυτών τους ενισχύει η ισολευκίνη, ως πρόδρομη ουσία του ιασμονικού οξέος. Το ίδιο κάνει και η φαινυλαλανίνη, ως πρόδρομη ουσία φαινολικών ενώσεων. Ειδικότερα, σε αυτές ανήκουν τα ισοφλαβονοειδή, που δρουν ως φυτοαλεξίνες, καθώς και η λιγνίνη. Τέλος, η θρεονίνη δίνει δευτερογενείς μεταβολίτες.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί να δώσουμε αμινοξέα, αφού το φυτό τα φτιάχνει μόνο του;

Επειδή η σύνθεσή τους κοστίζει στο φυτό σημαντική ενέργεια. Αντίθετα, όταν τα παίρνει έτοιμα, διοχετεύει την ενέργεια αυτή στην ανάπτυξη, στους καρπούς και στην ανάκαμψη από το στρες.

Τι διαφορά έχουν τα L- από τα D-αμινοξέα;

Είναι δύο κατοπτρικές μορφές του ίδιου μορίου. Ωστόσο τα φυτά χρησιμοποιούν κυρίως τη μορφή L και γενικά την αξιοποιούν αποτελεσματικότερα.

Γιατί μετράει ο τρόπος παρασκευής;

Επειδή καθορίζει πόσο από το προϊόν μένει στη μορφή L. Η ενζυματική υδρόλυση σε ήπιες θερμοκρασίες περιορίζει τη ρακεμοποίηση, ενώ η χημική υδρόλυση σε ακραίο pH και υψηλές θερμοκρασίες την ευνοεί.

Τι μου λέει το αμινόγραμμα;

Σας λέει ποια ακριβώς αμινοξέα περιέχει το σκεύασμα και πόσο από το καθένα, συνήθως σε γραμμάρια ανά 100 γραμμάρια προϊόντος. Δηλαδή είναι η «ταυτότητα» του προϊόντος και δείχνει πού ταιριάζει καλύτερα.

Πότε εφαρμόζουμε αμινοξέα;

Διαφυλλικά σε κρίσιμα στάδια: μετά τη φύτευση ή το φύτρωμα, στην άνθιση και στην καρπόδεση, στην ταχεία αύξηση των καρπών και σε περιόδους στρες. Επίσης από τη ρίζα τα δίνουμε με ριζοπότισμα ή υδρολίπανση.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε ελεύθερα αμινοξέα και πεπτίδια;

Ναι. Τα ελεύθερα αμινοξέα τα αξιοποιεί απευθείας το φυτό, ενώ τα πεπτίδια είναι μικρές αλυσίδες με δικές τους λειτουργίες, όπως η σηματοδότηση. Η ετικέτα συνήθως δηλώνει μόνο τα ελεύθερα αμινοξέα.

Προτεινόμενα σκευάσματα με αμινοξέα

NATURAMIN® WSP

Πυκνό σκεύασμα 80% ελεύθερων L–αμινοξέων, από ειδική, ελεγχόμενη υδρόλυση ζωικής πρωτεΐνης. Περιέχει τουλάχιστον 17 αμινοξέα, κυρίως σερίνη, προλίνη, γλουταμικό οξύ, γλυκίνη, λευκίνη, ασπαρτικό οξύ, αργινίνη, φαινυλαλανίνη, βαλίνη, θρεονίνη και αλανίνη, καθώς και ιστιδίνη, λυσίνη και κυστεΐνη. Με κορυφαίες αντιστρές και βιοδιεγερτικές ιδιότητες (κυρίως ωσμωπροστατευτικές αλλά και αντιοξειδωτικές) χάρη στην κατάλληλη αναλογία αμινοξέων και στα υψηλά ποσοστά σερίνης, προλίνης, γλουταμικού οξέος, γλυκίνης.

Συμβάλλει στην αποτελεσματική αντιμετώπιση καταπονήσεων, στην ομαλή ανάπτυξη των φυτών, καθώς και στη βελτίωση της καρπόδεσης, της απόδοσης και της ποιότητας της παραγωγής.

BIOFIT 80 WSP

Πυκνό σκεύασμα 80% ελεύθερων L–αμινοξέων, από ελεγχόμενη ενζυματική υδρόλυση φυτικών πρωτεϊνών. Περιέχει 17 κρίσιμα αμινοξέα, κυρίως προλίνη, γλουταμικό οξύ, ασπαρτικό οξύ, γλυκίνη, λευκίνη, σερίνη, βαλίνη, θρεονίνη, αργινίνη, φαινυλαλανίνη, αλανίνη, κυστεΐνη, ισολευκίνη, τυροσίνη. Συμβάλλει στην υποστήριξη της φωτοσυνθετικής λειτουργίας, της ανάπτυξης και της παραγωγικότητας των φυτών, καθώς και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους σε συνθήκες στρες.

OASIS

Ελεύθερα L–αμινοξέα 33% β/ο (16 αμινοξέα, κυρίως γλουταμικό οξύ, ασπαρτικό οξύ, μεθειονίνη, τυροσίνη, λευκίνη, γλυκίνη, βαλίνη, σερίνη, ιστιδίνη, αλανίνη, καθώς και αργινίνη, ισολευκίνη, προλίνη, φαινυλαλανίνη, τρυπτοφάνη, κυστεΐνη) και πεπτίδια βιοδιέγερσης μικρού μοριακού βάρους 25% β/ο, από ελεγχόμενη ενζυματική υδρόλυση φυτικών πρωτεϊνών, με θρεπτικά μακροστοιχεία (P, K, N οργανικό). Συμβάλλει στη διέγερση του μεταβολισμού, της ανάπτυξης της ρίζας και των καρπών, της βλάστησης, καθώς και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των φυτών σε συνθήκες στρες.

AGRIAMIN 24

Ελεύθερα L–αμινοξέα 30% β/ο, 24% β/β (17 αμινοξέα βιοδιέγερσης, κυρίως γλουταμικό οξύ, λυσίνη, ιστιδίνη, γλυκίνη), από ελεγχόμενη διπλή ενζυματική υδρόλυση φυτικών πρωτεϊνών. Συμβάλλει στην υποστήριξη της φυτικής ανάπτυξης και στην αντιμετώπιση των καταπονήσεων.

AGRIAMIN 12 και AGRISTIM

Ανάλογα του AGRIAMIN 24, αλλά με 12% και 6% β/β ελεύθερα L–αμινοξέα αντίστοιχα.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Calvo, P., Nelson, L. and Kloepper, J.W. (2014). Agricultural uses of plant biostimulants. Plant and Soil, 383, 3–41. https://doi.org/10.1007/s11104-014-2131-8

Colla, G., Nardi, S., Cardarelli, M., Ertani, A., Lucini, L., Canaguier, R. and Rouphael, Y. (2015). Protein hydrolysates as biostimulants in horticulture. Scientia Horticulturae, 196, 28–38. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2015.08.037

Colla, G., Hoagland, L., Ruzzi, M., Cardarelli, M., Bonini, P., Canaguier, R. and Rouphael, Y. (2017). Biostimulant Action of Protein Hydrolysates: Unraveling Their Effects on Plant Physiology and Microbiome. Frontiers in Plant Science, 8, 2202. https://doi.org/10.3389/fpls.2017.02202

Henderson, B.C.R., Sanderson, J.M. and Fowles, A. (2025). A review of the foliar application of individual amino acids as biostimulants in plants. Discover Agriculture, 3, 69. https://doi.org/10.1007/s44279-025-00222-7

Hildebrandt, T.M., Nunes Nesi, A., Araújo, W.L. and Braun, H.P. (2015). Amino Acid Catabolism in Plants. Molecular Plant, 8(11), 1563–1579. https://doi.org/10.1016/j.molp.2015.09.005

Pratelli, R. and Pilot, G. (2014). Regulation of amino acid metabolic enzymes and transporters in plants. Journal of Experimental Botany, 65(19), 5535–5556. https://doi.org/10.1093/jxb/eru320

Salisbury, F.B. and Ross, C.W. (1994). Fisiología Vegetal. Grupo Editorial Iberoamérica S.A., México, 759 p.