Τα χουμικά εκχυλίσματα είναι κατηγορία βιοδιεγερτών που δρουν κυρίως στο έδαφος, με αποτέλεσμα που χτίζεται σε βάθος χρόνου. Παρακάτω περιγράφεται τι ακριβώς είναι, πώς δρουν τα χουμικά και τα φουλβικά οξέα, και γιατί η πηγή προέλευσης και η επεξεργασία καθορίζουν την ποιότητα.
Χούμος: πώς σχηματίζεται
Με τη μακρόχρονη αποσύνθεση, χάρη στη δράση μικροοργανισμών, και την οξείδωση φυτικών υπολειμμάτων έχουμε τον σχηματισμό συμπλόκου φυσικών οργανικών ουσιών. Αυτές ονομάζονται χουμικές ουσίες και η μακροχρόνια, εξελικτική διαδικασία δημιουργίας τους χουμοποίηση.
Χρησιμοποιήστε τα πλήκτρα βέλους πάνω και κάτω για να αλλάξετε το μέγεθος του πίνακα του πλαισίου meta box.
Οι χουμικές ουσίες δεν είναι ένα ενιαίο υλικό. Χωρίζονται σε τρία κλάσματα, με κριτήριο τη διαλυτότητά τους:
| Κλάσμα | Μοριακό βάρος | Διαλυτότητα |
| Χουμίνη | — | Αδιάλυτο |
| Χουμικά οξέα | Μεγάλο | Δεν είναι διαλυτά σε όξινο περιβάλλον |
| Φουλβικά οξέα | Μικρό | Διαλυτά τόσο σε όξινο όσο και σε αλκαλικό περιβάλλον |
Τι είναι τα χουμικά εκχυλίσματα
Τα εκχυλίσματα του χούμου περιέχουν χουμικά και φουλβικά οξέα και είναι μία σημαντική κατηγορία φυσικών βιοδιεγερτών σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό (ΕΕ) 2019/1009.
Είναι ισχυρά βελτιωτικά του εδάφους, με μακροπρόθεσμο όφελος τη σταδιακή βελτίωση της γονιμότητάς του, και αυξάνουν την αποτελεσματικότητα της θρέψης και τον ρυθμό ανάπτυξης των φυτών.
Τι κάνουν στο έδαφος
Δομή και υδατοϊκανότητα
Η δράση διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του εδάφους, αλλά κατευθύνεται πάντα προς την ίδια ισορροπία:
- Σε βαριά, αργιλώδη εδάφη βελτιώνουν τη δομή, την αποστράγγιση και τον αερισμό τους, και αποτρέπουν το σκάσιμό τους.
- Σε ελαφριά, αμμώδη εδάφη αυξάνουν την ικανότητα συγκράτησης νερού και θρεπτικών στοιχείων, μειώνοντας τις απώλειές τους από έκπλυση και βαθιά διήθηση.
Παράλληλα, η δράση τους είναι παρόμοια με της αυξίνης, οπότε διεγείρουν την επιμήκυνση των ριζών.
Διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων
Εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος της αξίας τους. Τα χουμικά εκχυλίσματα:
- Διεγείρουν τη δράση ενζύμων όπως η αναγωγάση των νιτρικών, ευνοώντας τον μεταβολισμό και την αφομοίωση του αζώτου.
- Προστατεύουν τη διαθεσιμότητα του φωσφόρου παρά τη διακύμανση των τιμών pH του εδάφους (high buffer capacity).
- Αποτρέπουν την οξείδωση του σιδήρου και τη δημιουργία αδιάλυτης σκουριάς, διατηρώντας τον σε διαλυτή και διαθέσιμη μορφή.
- Μετριάζουν τυχόν ακραίες τιμές pH του εδάφους και τις επιπτώσεις τυχόν αλατότητας.
- Μειώνουν τη διαθεσιμότητα τοξικών ουσιών για τα φυτά, όπως βαρέα μέταλλα και φυτοφάρμακα.
Η μικροχλωρίδα του εδάφους
Τα χουμικά εκχυλίσματα ευνοούν την θρέψη, ανάπτυξη και δραστηριότητα των μικροοργανισμών του εδάφους, αφού αυτό γίνεται πιο πλούσιο σε ενεργό άνθρακα, με ευνοϊκά αποτελέσματα για την ανάπτυξη των φυτών.
Ανάλογα με τα είδη και τα στελέχη των μικροοργανισμών που συνθέτουν την ωφέλιμη μικροχλωρίδα του εδάφους:
- Ευνοείται περαιτέρω η διαθεσιμότητα πολλών θρεπτικών στοιχείων για τα φυτά, περιλαμβανομένου του δυσκίνητου φωσφόρου και των ασβεστίου, καλίου και ψευδαργύρου.
- Ευνοείται η παραγωγή σιδηροφόρων στο έδαφος, που βελτιώνει τη διαθεσιμότητα σιδήρου.
- Μπορεί να δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο.
- Μπορεί να παράγουν το ένζυμο ACC Deaminase, που εμποδίζει την υπερπαραγωγή αιθυλενίου στο φυτό σε συνθήκες στρες, αποτρέποντας έτσι πρόωρη γήρανση.
- Κάνουν ωφέλιμη κατάληψη της ριζόσφαιρας, εποικίζοντάς την.
Από πού προέρχονται: λεοναρδίτης, τύρφη ή κομπόστ
Τα σκευάσματα με χουμικά εκχυλίσματα παράγονται συνήθως από λεοναρδίτη, ή από τύρφη, ή από κομποστοποίηση φυτικής βιομάζας. Η πηγή δεν είναι λεπτομέρεια — καθορίζει την ποιότητα του τελικού προϊόντος.
Ο λεοναρδίτης είναι ένα φυσικό ορυκτό φυτικής προέλευσης, πλούσιο σε οργανική ύλη, που βρίσκεται σε ενδιάμεση φάση μετατροπής μεταξύ τύρφης και λιγνίτη. Δημιουργείται από την ταφή φυτικών υλικών για εκατομμύρια χρόνια — δασών, για παράδειγμα — και εντοπίζεται κυρίως στα ανώτερα στρώματα των λιγνιτικών κοιτασμάτων. Αποτελεί την ποιοτικότερη πηγή λήψης χουμικών οξέων, με χρήση ενζύμων και αναερόβια και αερόβια ζύμωση με μικροοργανισμούς.
Τι κάνει έναν λεοναρδίτη καλό
Ιδιαίτερα αν ο λεοναρδίτης προέρχεται από χουμοποίηση πολλών ετών και είναι φυσικά οξειδωμένος, με υψηλή σταθερότητα αρωματικών ενώσεων άνθρακα και υψηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο, μπορεί να έχουμε μεγάλη περιεκτικότητα σε χουμικά οξέα, αναλογία C/N όχι μεγαλύτερη από 8 και μακροπρόθεσμη, σταθερή βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους.
Η επεξεργασία μετράει εξίσου. Με κατάλληλη φυγοκέντριση μπορεί να απομακρύνεται ο αδρανής άργιλος, και εφόσον για την εκχύλιση δεν χρησιμοποιούνται ενώσεις νατρίου αλλά μόνο καλίου, το παραγόμενο χουμικό εκχύλισμα θα είναι απαλλαγμένο αργίλου και νατρίου.
| Προσοχή στη διαφορά από την κοπριά: το χουμικό εκχύλισμα είναι σταθεροποιημένη οργανική ουσία, απαλλαγμένη σπόρων ζιζανίων και παθογόνων μικροοργανισμών, ούτε χρειάζεται να «χωνέψει». |
Χουμικά ή φουλβικά; Πώς λειτουργεί το καθένα
Συχνά αναφέρονται μαζί, σαν να είναι το ίδιο πράγμα. Δεν είναι: διαφέρουν στη διάρκεια, στην ταχύτητα και στο σημείο όπου δρουν.
| Χουμικά οξέα | Φουλβικά οξέα | |
| Διάρκεια | Παραμένουν στο έδαφος για μεγάλο διάστημα | Δρουν για σχετικά μικρό χρονικό διάστημα |
| Ταχύτητα | Σταδιακή δράση | Δρουν πολύ γρήγορα· πιο ενεργά βιολογικά από τα χουμικά |
| Πού δρουν | Στο έδαφος: βελτιώνουν δομή, αερισμό, θέρμανση, ικανότητα συγκράτησης νερού, διαθεσιμότητα ανόργανων θρεπτικών | Απορροφώνται εύκολα τόσο από τις ρίζες όσο και από τα φύλλα |
| Μηχανισμός | Σχηματίζουν γέφυρα μεταξύ των σωματιδίων της αργίλου που κρατούν δεσμευμένα τα κατιόντα (καλίου, ασβεστίου, μαγνησίου, σιδήρου) και των κατιόντων — Clay-Humic Complex — ευνοώντας τη διαθεσιμότητά τους | Συμπλοκοποιούν ισχυρά τα ιόντα σιδήρου, ψευδαργύρου, μαγγανίου και χαλκού, τα μεταφέρουν μέσω της κυτταρικής μεμβράνης, τα απελευθερώνουν μέσα στο φυτικό κύτταρο και διεγείρουν ένζυμα |
Οφέλη για τα φυτά
- Ταχύτερη ανάπτυξη της ρίζας και των φυτών.
- Καλύτερη λειτουργία του ριζικού συστήματος.
- Καλύτερη διαθεσιμότητα και απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων — αύξηση της Ικανότητας Ανταλλαγής Κατιόντων (Ι.Α.Κ.) και απορρόφησης ανιόντων.
- Συμβολή στη διόρθωση τροφοπενιών.
- Ενισχυμένη αντοχή σε αβιοτικές καταπονήσεις (στρες).
- Καλύτερη ποιότητα και υψηλότερη ποσότητα παραγωγής.
Εγκεκριμένα για τη βιολογική γεωργία
Τα χουμικά και φουλβικά οξέα, καθώς και ο λεοναρδίτης, έχουν εγκριθεί ως εισροές για τη βιολογική γεωργία σύμφωνα με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2019/2164 και περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Ι του Κανονισμού (ΕΚ) 889/2008.
Προτεινόμενα προϊόντα
| Σκεύασμα | Σύνθεση και χαρακτηριστικά |
| NATURCOMPLET®-G | Κοκκώδες χουμικό εκχύλισμα, ελεύθερο νατρίου και αργίλου, από λεοναρδίτη, με μακροθρεπτικά (N, K) και σίδηρο. |
| TERRENOVA® | Υγρό ποιοτικό χουμικό εκχύλισμα από λεοναρδίτη, ελεύθερο αργίλου και νατρίου, με ελεύθερα L-αμινοξέα και θρεπτικά μακροστοιχεία (N, P, K). Με ειδικές τεχνολογίες: 1) συμπλοκοποίησης του δυσκίνητου φωσφόρου (P) στο χουμικό εκχύλισμα, ώστε να είναι όλος άμεσα διαθέσιμος στη ρίζα, και 2) διέγερσης της ρίζας μέσω του συνδυασμού χουμικών και φουλβικών οξέων με ορισμένα αμινοξέα, ώστε να στέλνει στο φυτό τα θρεπτικά στοιχεία, και 750 ppm κυτοκινίνης. |
| BIOHEALTH® WSG TH BS | Πυκνό υδατοδιαλυτό χουμικό εκχύλισμα σε μορφή υδατοδιαλυτών κόκκων (WSG), από εξαιρετικής ποιότητας λεοναρδίτη, σε συνδυασμό με εκχύλισμα φυκιών Βόρειου Ατλαντικού και με επιλεγμένα στελέχη μικροοργανισμών των γενών Trichoderma και Bacillus, για ξεπέρασμα του στρες της μεταφύτευσης. |
| BIOHEALTH® WSG TH BS Myco | Πυκνό υδατοδιαλυτό χουμικό εκχύλισμα σε μορφή υδατοδιαλυτών κόκκων (WSG), σε συνδυασμό με εκχύλισμα φυκιών Βόρειου Ατλαντικού και με επιλεγμένα στελέχη μικροοργανισμών Trichoderma και Bacillus, συν μυκόρριζα, ώστε επιπλέον να έχουμε αξιοποίηση εξαρχής μεγαλύτερου όγκου εδάφους προς θρέψη των φυτών. |
| AGRIHUM 26, AGRIHUM 16 | Χουμικά εκχυλίσματα διαφορετικής πυκνότητας από λεοναρδίτη, εμπλουτισμένα με φουλβικά οξέα από εκχύλισμα κομποστοποιημένης φυτικής βιομάζας, ελεύθερα νατρίου και αργίλου. |
| FERTIC Vitagea® | Πυκνό φυτικό εκχύλισμα με φουλβικά οξέα, εξαιρετικά πλούσιο σε οργανική ουσία (μελάσα), σε συνδυασμό με μακροθρεπτικά στοιχεία (N, K), μικροφιλτραρισμένο και σταθεροποιημένο. |
| AGRIFULV | Εκχύλισμα ζυμωμένης φυτικής βιομάζας με υψηλό ποσοστό φουλβικών οξέων και θρεπτικά μακροστοιχεία (K, N), με όξινο pH. |
Συχνές ερωτήσεις
Ποια η διαφορά χουμικών και φουλβικών οξέων;
Τα χουμικά έχουν μεγάλο μοριακό βάρος, δεν είναι διαλυτά σε όξινο περιβάλλον και παραμένουν στο έδαφος για μεγάλο διάστημα βελτιώνοντας τη δομή του. Τα φουλβικά έχουν μικρό μοριακό βάρος, είναι διαλυτά και σε όξινο και σε αλκαλικό περιβάλλον, δρουν πολύ γρήγορα αλλά για σχετικά μικρό διάστημα, και απορροφώνται εύκολα από ρίζες και φύλλα.
Τι κάνουν τα χουμικά εκχυλίσματα σε βαρύ και τι σε ελαφρύ έδαφος;
Σε βαριά, αργιλώδη εδάφη βελτιώνουν τη δομή, την αποστράγγιση και τον αερισμό, και αποτρέπουν το σκάσιμο. Σε ελαφριά, αμμώδη εδάφη αυξάνουν την ικανότητα συγκράτησης νερού και θρεπτικών στοιχείων, μειώνοντας τις απώλειες από έκπλυση και βαθιά διήθηση.
Γιατί ο λεοναρδίτης θεωρείται η καλύτερη πηγή;
Επειδή είναι φυσικό ορυκτό φυτικής προέλευσης σε ενδιάμεση φάση μεταξύ τύρφης και λιγνίτη, πλούσιο σε οργανική ύλη. Όταν προέρχεται από χουμοποίηση πολλών ετών και είναι φυσικά οξειδωμένος, δίνει μεγάλη περιεκτικότητα σε χουμικά οξέα, αναλογία C/N όχι μεγαλύτερη από 8 και σταθερή βελτίωση της γονιμότητας.
Τι σημαίνει «απαλλαγμένο αργίλου και νατρίου»;
Ότι με κατάλληλη φυγοκέντριση έχει απομακρυνθεί ο αδρανής άργιλος, και ότι για την εκχύλιση δεν χρησιμοποιήθηκαν ενώσεις νατρίου αλλά μόνο καλίου. Και τα δύο αφορούν την καθαρότητα του τελικού εκχυλίσματος.
Σε τι διαφέρει από την κοπριά;
Το χουμικό εκχύλισμα είναι οργανική ουσία απαλλαγμένη σπόρων ζιζανίων και παθογόνων μικροοργανισμών, και δεν χρειάζεται να «χωνέψει» πριν τη χρήση.
Επιτρέπονται στη βιολογική γεωργία;
Ναι. Τα χουμικά και φουλβικά οξέα, καθώς και ο λεοναρδίτης, έχουν εγκριθεί ως εισροές για τη βιολογική γεωργία σύμφωνα με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2019/2164 και περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Ι του Κανονισμού (ΕΚ) 889/2008.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Aitken J.B., Acock B. & Seen T.L. (1964). The characteristics and effects of humic acids derived from Leonardite. Clemson University, South Carolina, USA. Technical Bulletin 1015.
Dubach P. & Mehta N.C. (1963). The chemistry of soil humic substances. Soils and Fertilizers 26: 293-300.
Duplessis G.L. & MacKenzie A.F. (1983). Effects of leonardite applications on phosphorus availability and corn growth. Canadian Journal of Soil Science 63: 749-751.
Felbeck G.T. (1965). Structural chemistry of soil humic substances. In: Advances in Agronomy, vol. 17. Academic Press, New York, pp. 327-368.
Linehan D.J. (1978). Humic acid and iron uptake by plants. Plant and Soil 50: 663-670.
MacCarthy P., Clapp C.E., Malcolm R.L. & Bloom P.R. (1990). Humic substances in soil and crop sciences: selected readings. American Society of Agronomy / Soil Science Society of America, Madison, WI, USA.
O’Donnell R.W. (1973). The auxin-like effects of humic preparations from Leonardite. Soil Science 116: 106-112.
Smidova M. The influence of humus acid on the respiration of plant roots. Biologia Plantarum 2: 152-164.
