Το κάλιο (K) είναι ένα από τα βασικά μακροθρεπτικά στοιχεία για όλα τα φυτά.

Η έλλειψη καλίου είναι συχνή στα μεσογειακά εδάφη και μπορεί να μειώσει σημαντικά τις αποδόσεις σε πολλές καλλιέργειες όπως και στην ελιά.

Η ελιά χαρακτηρίζεται ως καλιόφιλο και ασβεστόφιλο δένδρο, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην έλλειψη βορίου και αντιδρά έντονα στη χορήγηση αζώτου. Στοχευμένη και χρονισμένη, ολοκληρωμένη στρατηγική θρέψης και χορήγησης καλίου τόσο από ρίζα όσο και από το φύλλωμα, σε συνδυασμό με κατάλληλα σκευάσματα θρέψης και βιοδιέγερσης δίνει δυνατότητα υψηλών και ποιοτικών αποδόσεων των ελαιόδεντρων χωρίς εξάντληση του εδάφους. Δίνει επίσης αυξημένη αντοχή τους σε αβιοτικό στρες και μικρότερες διαφορές αποδόσεων από χρονιά σε χρονιά, λόγω παρενιαυτοφορίας.

Ρόλος του καλίου στην Ελιά

Για την ελιά το κάλιο είναι σημαντικό για:

1. την καλή και χωρίς καταπόνηση ανάπτυξη φύλλων, βλαστών και καρπών,
2. το μέγεθος, βάρος και ελαιοπεριεκτικότητα των καρπών,
3. την ανθεκτικότητα σε καταπονήσεις και ιδιαίτερα στο υδατικό στρες/ ξηρασία

και τελικά για καλό ύψος και ποιότητα παραγωγής και πρωίμιση συγκομιδής.

Πιο συγκεκριμένα:

• Συνδέεται με την ενεργοποίηση και δράση άνω των 40 ενζύμων που εμπλέκονται σε βασικές λειτουργίες του δένδρου: στην αναπνοή, στη φωτοσύνθεση, στο μεταβολισμό των υδατανθράκων και του αζώτου (Ν) και στη σύνθεση πρωτεϊνών.
• Είναι απαραίτητο μαζί με το ασβέστιο, το βόριο και το πυρίτιο για καλή κυτταροδιαίρεση, ενίσχυση της κυτταρικής δομής και καλή κυτταρική ανάπτυξη, και επομένως βοηθά στην καλή ανάπτυξη των οφθαλμών, του πυρήνα, της κόμης και των καρπών με ενισχυμένους φυσικούς μηχανισμούς αντοχής.
• Είναι απαραίτητο για τη μεταφορά και αποθήκευση υδατανθράκων και επομένως για τη συγκέντρωση ελαιόλαδου στους καρπούς και την αύξηση της σάρκας και του βάρους τους, αλλά και για τη βελτίωση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του καρπού και του ελαιόλαδου με αύξηση λιπαρών οξέων και φαινολικών ενώσεων.
• Είναι απαραίτητο για τη διαχείριση του νερού από τα δένδρα αφού χρησιμεύει στη ρύθμιση του ωσμωτικού δυναμικού των κυττάρων και του ανοίγματος των στοματίων, ευνοώντας τη κυτταρική σπαργή και αντοχή στην έλλειψη νερού. Αυξάνει την αποτελεσματικότητα της άρδευσης.
• Με την θετική επίδραση του στην αναλογία ακόρεστων προς κορεσμένα λιπαρά οξέα, στη συγκράτηση των υγρών των χυμοτοπίων και στην ρύθμιση των ροών του νατρίου (Na) δεν συμβάλλει μόνο στην αντοχή απέναντι σε ωσμωτική καταπόνηση αλλά και σε καταπονήσεις από ακραίες θερμοκρασίες και από αλατότητα.

Ανάγκες και έλλειψη

Υψηλές ανάγκες για διαθεσιμότητα καλίου έχουν τα ελαιόδεντρα από Απρίλιο έως και Οκτώβριο με το μέγιστο στη περίοδο Ιουλίου-Αυγούστου.

Σύμφωνα με πειραματικά δεδομένα, για την παραγωγή 60-80 κιλών ελαιοκάρπου ανά δένδρο απαιτούνται:

Θρεπτικό στοιχείο	Απαιτούμενη ποσότητα ανά δένδρο
Άζωτο (N)	0,8 – 1,5 κιλά αζώτου /δένδρο.
Φώσφορος (P)	0,25 – 0,35 κιλά φωσφόρου/δένδρο.
Κάλιο (K)	0,7 – 1,1 κιλά καλίου /δένδρο.

Οι ποσότητες αυτές των θρεπτικών στοιχείων απομακρύνονται με τη συγκομιδή του καρπού με τις μεγαλύτερες στις χρονιές με υψηλή παραγωγή. Επειδή θρεπτικά απομακρύνονται και με το κλάδεμα, οι ποσότητες αυτές αυξάνονται ανάλογα με το κλάδεμα που έχει γίνει ή πρόκειται να γίνει.

Η ελάχιστη ποσότητα καλίου που πρέπει να αναπληρώνεται τις χρονιές που υπάρχει καρποφορία και χωρίς να υπάρχει τροφοπενία καλίου, είναι: 1kg K2O ανά δένδρο και ανά έτος, ενώ αν έχουμε τροφοπενία πρέπει να χορηγούμε 2 – 5kg K2O. Η ποσότητα αυτή μπορεί να χορηγείται κάθε 2 έτη σε αυξημένη δόση ή κάθε χρονιά σε κανονικές δόσεις. Σε παραγωγικές χρονιές με υψηλή απόδοση 100 kg ανά δένδρο μπορούμε να χορηγούμε 1,7kg K2O ανά δένδρο καλύπτοντας και τις ανάγκες του φυλλώματος και της ριζόσφαιρας.

Σε παραγωγικές χρονιές και σε ανεπτυγμένα δένδρα η χορήγηση καλίου πρέπει να γίνεται με ποσότητα διπλάσια του αζώτου και να προστατεύεται και η ισορροπία μεταξύ του καλίου, μαγνησίου και ασβεστίου (Mg+Ca/K) με κατάλληλη χορήγηση και μαγνησίου και ασβεστίου.

Φυσικά καθοριστικό ρόλο στο προσδιορισμό των απαιτούμενων ποσοτήτων καλίου για χορήγηση παίζουν τα αποτελέσματα της ανάλυσης εδάφους.

Συμπτώματα έλλειψης

Το κάλιο είναι ευκίνητο στοιχείο και επομένως τα πρώτα συμπτώματα έλλειψης του (τροφοπενίας) εμφανίζονται στα παλαιότερα φύλλα. Αυτά αρχικά εμφανίζουν χλωρωτικές έως κιτρινωπές περιοχές χωρίς σαφές όριο μεταξύ χλωρωτικού και πράσινου τμήματος που παίρνουν ορειχάλκινη απόχρωση. Αργότερα εμφανίζονται νεκρώσεις σαν καψαλίσματα στις κορυφές που συστρέφονται ή στο περιθώριο των ελασμάτων τους.

Σε προχωρημένη τροφοπενία οι νεκρωτικές περιοχές επεκτείνονται προς τις μεσονεύριες περιοχές και προς τη βάση των φύλλων. Οι καρποί μένουν μικροί, η ανάπτυξη των βλαστών και η παραγωγή σε καρπό και ελαιόλαδο είναι περιορισμένη. Επίσης μπορεί να έχουμε πρόωρη πτώση φύλλων και ξηράνσεις βλαστών.

Προσοχή: Φυσικά τα πρώτα μακροσκοπικά συμπτώματα δεν επιτρέπουν ασφαλή διάγνωση της τροφοπενίας, αφού παρόμοια μπορεί να προκληθούν από χλωριούχα άλατα, ή από κακή λειτουργία της ρίζας. Επίσης μπορεί να έχουμε λανθάνουσα τροφοπενία που να μην έχει φθάσει σε βαθμό εκδήλωσης διακριτών συμπτωμάτων.

Φυλλοδιαγνωστική εξέταση

Έτσι απαιτείται συλλογή από 20 παραγωγικά και αντιπροσωπευτικά δένδρα του ελαιώνα για ανάλυση 200 ώριμων, υγιών φύλλων 4 ανά βλαστό τον Ιούλιο (5-8 εβδομάδες από τη πλήρη άνθιση) ή στα τέλη φθινοπώρου από το μέσο της τελευταίας βλάστησης (ηλικίας 5-8 μηνών), το 4ο -5ο ζεύγος φύλλων από τη κορυφή ετήσιων κλαδιών χωρίς καρπούς. Δηλαδή φυλλοδιαγνωστική εξέταση παραγωγικών δέντρων.

Πολύ ικανοποιητική περιεκτικότητα σε κάλιο των φύλλων κυμαίνεται από 0,7% έως 1,65% ξηρού βάρους με βέλτιστη 0,9-1%. Αν υπάρχει έλλειψη η περιεκτικότητα καλίου είναι από 0,1% έως 0,5% ξηρού βάρους, με εκδήλωση συμπτωμάτων όταν η περιεκτικότητα πέσει στο 0,3% και κάτω.

Τροφοπενία καλίου

Τροφοπενία καλίου μπορεί να έχουμε σε:

• Όξινα εδάφη (χαμηλό pH)
• Αμμώδη ή ελαφρά εδάφη (έκπλυση)
• Υψηλή βροχόπτωση (έκπλυση)
• Εντατική άρδευση
• Συνθήκες ξηρασίας (δεσμεύεται στην άργιλο)
• Βαριά αργιλώδη εδάφη (ιλλίτης)
• Εδάφη με χαμηλά αποθέματα Καλίου
• Εδάφη πλούσια σε Μαγνήσιο (ανταγωνισμός)
• Δένδρα με όχι καλά ανεπτυγμένο ριζικό σύστημα

Εφαρμογή των προϊόντων θρέψης

Η εφαρμογή κοκκωδών ΝΡΚ λιπασμάτων στο έδαφος το χειμώνα (Ιανουάριο-Φεβρουάριο) εξασφαλίζει εφοδιασμό της ριζόσφαιρας με θρεπτικά που αναπληρώνουν την αποθήκη του εδάφους και δίνουν διαθεσιμότητα θρεπτικών στη περίοδο έναρξης της νέας βλάστησης τον Μάρτιο-Απρίλιο, ώστε να ανανεωθεί η κόμη και αναπτυχθούν οι οφθαλμοί.

Διαφυλλικές εφαρμογές την περίοδο Απριλίου-Μαΐου με σκευάσματα που περιέχουν κάλιο, φώσφορο, βόριο, μολυβδαίνιο όπως και άλλα ιχνοστοιχεία συμβάλλουν σε καλή άνθιση και καρπόδεση. Τέτοιο ειδικό σκεύασμα είναι το MAXIVOL 0,5-16-21 + Ιχν.+ Ελεύθερα Αμινοξέα 5% (β/β).

Χορήγηση καλίου στη περίοδο Ιουνίου-Ιουλίου με υδρολίπανση / ριζοπότισμα λιπασμάτων ΝΡΚ όπως το KRYSTAL OPTY 20-20-20 ή το KRYSTAL KALI PLUS 12-8-26 +10CaO +Ιχν. ή το θειικό κάλιο (K₂SO₄) ή το νιτρικό κάλιο (KNO₃) στην αύξηση του μεγέθους, βάρους και ελαίου των καρπών. Μπορεί επίσης να εφαρμόζεται τότε χουμικό εκχύλισμα που περιέχει και αρκετό κάλιο το οποίο χρησιμοποιήθηκε στην εκχύλιση, όπως το AGRIHUM 26 με 26% χουμικό εκχύλισμα (χουμικά και φουλβικά οξέα) και 8% K2O (β/β) που κάνει και βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους και διεγείρει τη ρίζα και τη θρέψη. Επίσης το MAXIVOL μπορεί και τότε να εφαρμόζεται και διαφυλλικά.

Μετά τα μέσα Αυγούστου και έως τις αρχές Σεπτεμβρίου διαφυλλική χορήγηση σκευασμάτων οργανικού (κιτρικού) καλίου είναι άμεσα αφομοιώσιμη από τα φύλλα και είναι καθοριστική στην αύξηση της ελαιοπεριεκτικότητας των καρπών. Τέτοια σκευάσματα είναι το PLONVIT KALPRIM με 22% K2O (β/β) και το MADUREL με 20% K2O + 2% Προλίνη + 30% οργανικά οξέα (β/β).

Μετά τη συγκομιδή όσο ακόμα η ρίζα είναι λειτουργική (Νοέμβριος), η χορήγηση καλίου από εδάφους αναπληρώνει τα θρεπτικά αποθέματα του δέντρου και βοηθά τη καρποφορία του επόμενου έτους.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο κάλιο χρειάζεται ένα ελαιόδεντρο τον χρόνο;

Η ελάχιστη ποσότητα που πρέπει να αναπληρώνεται σε χρονιά καρποφορίας, χωρίς τροφοπενία, είναι 1 kg K2O ανά δένδρο και ανά έτος. Αν υπάρχει τροφοπενία, η δόση ανεβαίνει στα 2–5 kg K2O. Σε υψηλή απόδοση 100 kg ανά δένδρο, η χορήγηση φτάνει τα 1,7 kg K2O.

Πότε γίνεται η διαφυλλική χορήγηση καλίου στην ελιά;

Σε δύο παράθυρα. Απρίλιο–Μάιο, με σκευάσματα που περιέχουν κάλιο, φώσφορο, βόριο και μολυβδαίνιο, για καλή άνθιση και καρπόδεση. Και από τα μέσα Αυγούστου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου, με σκευάσματα οργανικού (κιτρικού) καλίου, που είναι καθοριστικά για την ελαιοπεριεκτικότητα των καρπών.

Πώς ξεχωρίζω την τροφοπενία καλίου από άλλη αιτία;

Όχι με το μάτι. Παρόμοια συμπτώματα προκαλούνται από χλωριούχα άλατα ή από κακή λειτουργία της ρίζας, ενώ υπάρχει και λανθάνουσα τροφοπενία χωρίς ορατά συμπτώματα. Χρειάζεται φυλλοδιαγνωστική εξέταση: 200 φύλλα από 20 παραγωγικά και αντιπροσωπευτικά δένδρα, τον Ιούλιο ή στα τέλη του φθινοπώρου.

Ποια περιεκτικότητα καλίου στα φύλλα θεωρείται επαρκής;

Από 0,7% έως 1,65% ξηρού βάρους, με βέλτιστη τιμή το 0,9–1%. Κάτω από 0,5% υπάρχει έλλειψη, ενώ κάτω από 0,3% εμφανίζονται ορατά συμπτώματα.

Σε ποια εδάφη εμφανίζεται συχνότερα τροφοπενία καλίου;

Σε όξινα, αμμώδη ή ελαφρά εδάφη, σε συνθήκες υψηλής βροχόπτωσης ή εντατικής άρδευσης λόγω έκπλυσης, σε βαριά αργιλώδη εδάφη με ιλλίτη, σε ξηρασία, σε εδάφη πλούσια σε μαγνήσιο λόγω ανταγωνισμού, και σε δένδρα με μη καλά ανεπτυγμένο ριζικό σύστημα.